Reklama

Kościół

Kardynał Wyszyński a Żydzi - sprzeciw wobec antysemityzmu w czasie dwóch totalitaryzmów

W czasie II wojny światowej ksiądz profesor Stefan Wyszyński, choć sam zagrożony niemieckimi represjami, angażował się w pomoc Żydom. Z kolei już jako prymas, potępił antysemicką nagonkę władz PRL w 1968 roku. To wciąż szerzej nieznane karty z życiorysu kardynała, który zostanie wyniesiony na ołtarze 12 września.

W 2016 roku dziennik "Rzeczpospolita" opisał w jaki sposób podczas wojny ks. Wyszyński pomagał żydowskiej rodzinie. Gazeta przywołuje relację Jadwigi Karwowskiej, której rodzice pracowali w majątku Żułów na Lubelszczyźnie. Siostry franciszkanki prowadziły tam przeniesiony z podwarszawskich Lasek zakład dla niewidomych. Był tam również ukrywający się przed Gestapo ks. Wyszyński.

Instytut Prymasa Wyszyńskiego

Jak wspomina Jadwiga Karwowska, wówczas 30-letni duchowny zajmował się m.in. ratowaniem trzyosobowej rodziny żydowskiej. "Był to ojciec z dwójką dzieci: Gołdą i Szmulkiem. Ich matka zginęła wcześniej. Ja się z nimi przyjaźniłam, bo to były dzieci w moim wieku" - tak mówiła pani Karwowska w relacji dla projektu "Księża dla Żydów". Nazwiska ratowanej rodziny nie zapamiętały jednak ani Jadwiga Karwowska, ani siostra Joanna Lossow, przełożona domu w Żułowie. Według relacji zakonnicy, cała trójka została zamordowana na skutek donosu ukraińskiego nacjonalisty. Jadwiga Karwowska wspomina, że ks. Wyszyński "dyrygował pomocą" dla Żydów w majątku w Żułowie a sama określa się jako "wychowanka" duchownego.

Podziel się cytatem

To niejedyna relacja potwierdzająca zaangażowanie późniejszego Prymasa Tysiąclecia w ratowanie Żydów przed Holokaustem. W Instytucie Jad Waszem w Jerozolimie znajduje się świadectwo Esther Grinberg (sygn. O.3/V.T/862). Pochodząca z Międzyrzeca Podlaskiego kobieta przeżyła jako jedyna z całej rodziny. Trafiła do Warszawy w trakcie powstania w getcie w 1943 roku. Ukrywała ją Grażyna Winiarska. Esther Grinberg dwukrotnie wskazuje, że ks. Stefan Wyszyński nakazywał wiernym, by pomagali tym, którzy uciekają z "ognia wojny". Duchowny nie mówił konkretnie komu należy pomagać, głównie ze względów bezpieczeństwa, ale wówczas wiadomo było, że chodzi o Żydów próbujących uciekać z getta na tzw. "aryjską" stronę.

Ważnym świadectwem o podejściu kard. Stefana Wyszyńskiego do Żydów jest jego postawa w 1968 roku. Wówczas władze PRL stłumiły studenckie protesty w wielu polskich miastach. Dodatkowo, już kilka miesięcy wcześniej komuniści rozpętali antysemicką nagonkę, która weszła w decydującą fazę w trakcie protestów w marcu 1968 roku.

Podziel się cytatem

"Raczej wszystko trzeba brać na rachunek rozgrywek wewnętrznych w PZPR. Władze polityczne w obecnej chwili chcą ograniczyć się do rozprawy z «syjonizmem» i «podżegaczami». Chcą wymanewrować młodzież akademicką, robotników i Kościół” - zapisał 18 marca 1968 roku w osobistych notatkach kard. Stefan Wyszyński. Już w kilka dni wcześniej występował w obronie bitych studentów, wzywając do pokoju. 10 marca wygłosił podczas gorzkich żali kazanie "Na krzyżowej drodze stolicy", odnoszące się do sytuacji na ulicach Warszawy.

Ponadto 18 marca prymas Wyszyński zanotował, że dotychczas wobec władzy jedynym "oponentem było niezadowolnictwo". "Bo tylko Episkopat mówi rządowi i partii prawdę. Wszyscy inni ich oszczędzali. Później przyszło „33”. Później literaci. A obecnie młodzież. (...) Trzeba uwierzyć społeczeństwu. Ważną rzeczą dla władców jest prawda i odwaga obywateli. Gdy tych cnót zabraknie, rząd pozostaje w otoce błędu" - ocenił kard. Wyszyński.

Podziel się cytatem

Swój sprzeciw wobec antysemickiej nagonki wyraził także później. Jak mówiła w 2018 roku Polskiej Agencji Prasowej dr Ewa K. Czaczkowska, w homilii z 11 kwietnia 1968 roku wspominał o obowiązku miłowania każdego, bez względu na mowę, język i rasę. "Za tę postawę wobec Żydów prymasowi Wyszyńskiemu dziękował były Naczelny Rabin Polski Zew Wawa Morejno, zarówno w 1968, jak i 1971 roku" - dodała biografka Prymasa Tysiąclecia. Ponadto, w czasie wojny sześciodniowej w 1967 roku, kardynał, w przeciwieństwie do władz PRL wspierających stronę arabską, poparł Izrael. Dr Czaczkowska przyznała jednocześnie, że Episkopat nie odniósł się w publicznym komunikacie do Marca 1968, gdyż w przekonaniu biskupów fala antysemityzmu była wynikiem frakcyjnych walk w partii.

Reklama

Kardynał Stefan Wyszyński był również członkiem prezydium soboru watykańskiego II, który przyjął deklarację Nostra aetate dotyczącą stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich. Najobszerniejszy z punktów dokumentu dotyczył relacji z judaizmem. Zapisano w nim, że Kościół, który potępia wszelkie prześladowania, pamiętając o wspólnym z Żydami dziedzictwie, opłakuje "nie z pobudek politycznych, ale pod wpływem religijnej miłości ewangelicznej – akty nienawiści, prześladowania, przejawy antysemityzmu, które kiedykolwiek i przez kogokolwiek kierowane były przeciw Żydom". Można zatem stwierdzić, że przed i posoborowa działalność księdza a potem kardynała i prymasa Wyszyńskiego była wypełnieniem tych słów.

FNS

2021-09-07 08:03

Oceń: 0 0

Reklama

Wybrane dla Ciebie

Wierzył w moc słowa

Niedziela warszawska 36/2021, str. III

[ TEMATY ]

beatyfikacja kard. Wyszyńskiego

Reprodukcja Łukasz Krzysztofka

Prymas Wyszyński z pisarzem Janem Dobraczyńskim i jego wnuczką. Dom Arcybiskupów Warszawskich, 1979 r.

Prymas Wyszyński z pisarzem Janem Dobraczyńskim i jego wnuczką. Dom Arcybiskupów Warszawskich, 1979 r.

Kardynał Stefan Wyszyński był człowiekiem wielkiej kultury i taktu. Starał się w każdym znaleźć coś dobrego i przez pryzmat pozytywnych cech mówić o człowieku.

Prymas podkreślał: „Starajcie się wiele wyrozumieć i wiele ludziom przebaczyć. Nie dajcie się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężajcie (Rz 12, 21). Owszem, starajcie się w każdym ludzkim życiu dopatrzeć się dobra i umiejcie je uwydatnić”.

CZYTAJ DALEJ

Niemcy/ Urzędnik powiatu Maerkisch-Oderland: pierwsze wyniki wskazują na masowe skażenie Odry rtęcią

2022-08-12 12:19

[ TEMATY ]

Odra

PAP/Lech Muszyński

Niemcy badają co mogło doprowadzić do masowej śmierci ryb w Odrze. "Pierwsze wyniki są dostępne od wczorajszego wieczora. Nie mamy ich jeszcze oficjalnie, ale rzeczywiście wskazują na masowe skażenie rtęcią jako czynnik" - oświadczył piątek szef administracji ochrony środowiska w powiecie Maerkisch-Oderland, Gregor Beyer.

Według Federalnej Agencji Środowiska rtęć jest toksyczna dla ludzi i zwierząt.

CZYTAJ DALEJ

Dopłynął do portu zbawienia

2022-08-12 21:59

[ TEMATY ]

pogrzeb

proboszcz

Sanktuarium Krzyża Świętego

Jelenia Góra

ks. Andrzej Bokiej

ks. Piotr Nowosielski

Po pożegnaniu przez rodzinę, biskupów i przedstawicieli Kościoła, kolegów z rocznika święceń oraz przedstawicieli społeczeństwa jeleniogórskiego, parafian, przedstawicieli władz i służb mundurowych, trumna z ciałem, śp. ks. prał. płk. dr Andrzeja Bokieja, kustosza sanktuarium Krzyża Świętego w Jeleniej Górze, została złożona 12 sierpnia 2022 r. do grobu, na jeleniogórskim cmentarzu przy ul. Sudeckiej.

- Odszedł człowiek wielkiego formatu. Wrażliwy i uważny obserwator nie unikający trudnych spraw. Często wyrozumiały ponad standardy, a kiedy było potrzeba – stanowczy. Zegnamy dziś wielką postać, która przez lata swojej pracy dowodziła że posługa kapłańska może być rozmową z ludźmi, ze wszystkimi ludźmi, nie tylko wierzącymi. Żegnamy człowieka który nie uznawał podziałów z jakichkolwiek powodów, który był autorytetem w wielu dziedzinach, a szczególnie w zakresie kultury, nauki i sztuki. Żegnamy człowieka, o nieprzeciętnych zdolnościach oratorskich – takimi słowami żegnał zmarłego Janusz Łyczko wiceprezydent miasta.

CZYTAJ DALEJ

Reklama

Reklama

Najczęściej czytane

W związku z tym, iż od dnia 25 maja 2018 roku obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia Dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) uprzejmie Państwa informujemy, iż nasza organizacja, mając szczególnie na względzie bezpieczeństwo danych osobowych, które przetwarza, wdrożyła System Zarządzania Bezpieczeństwem Informacji w rozumieniu odpowiednich polityk ochrony danych (zgodnie z art. 24 ust. 2 przedmiotowego rozporządzenia ogólnego). W celu dochowania należytej staranności w kontekście ochrony danych osobowych, Zarząd Instytutu NIEDZIELA wyznaczył w organizacji Inspektora Ochrony Danych.
Więcej o polityce prywatności czytaj TUTAJ.

Akceptuję